على اصغر شميم
168
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
افكار و عقايد جديد سياسى در ايران ظهور كرد و محيط اجتماعى تا حدى براى رشد و نمو افكار تازه آماده شد و ضمنا مردان بزرگى در آن عصر ظهور كردند كه آراء و عقايد سياسى و اجتماعى آنان در روشن كردن افكار عمومى و آماده ساختن مردم براى يك جنبش و نهضت سياسى كاملا مؤثر بود . اميركبير ، در بيدارى ايرانيان و متوجه ساختن طبقات باسواد و ممتاز ايران به معايب و مفاسد اجتماعى و انحرافات سياسى آن عصر به سهم خود خدمت بزرگى انجام داد و اساس اقتباس از فرهنگ اروپايى را به وسيلهى تشويق ناصر الدين شاه به اعزام محصل به اروپا طرح و پىريزى كرد و با تأسيس دار الفنون ، كانون جديدى براى تبادل افكار و آشنايى طبقهى جوان به مزاياى تمدن اروپايى ايجاد نمود . سيد جمال الدين اسدآبادى مشهور به افغانى ، نخستين كسى بود كه افكار و آراء سياسى و اجتماعى خود را بىپروا براى خدمت به ميهن خود و كليهى كشورهاى اسلامى ابراز مىكرد و ملل مسلمان را از مطامع و اغراض پليد دول استعمارطلب اروپا آگاه مىنمود و وجود او موجب نهضت جديدى در افكار ايرانيان آن عصر گرديد . خلاصهاى از شرح حال ، افكار ، عقايد و خدمات سيد جمال الدين اسدآبادى سيد جمال الدين در قريهى اسدآباد واقع در 42 كيلومترى مغرب همدان ، در شعبان سال 1254 هجرى قمرى در خانوادهى شيخ الاسلام اسدآباد كه از سادات شريف النسب بودند ، متولد شد . پدرش سيد صفدر نسبت به همعصران خود مردى فاضل و دانشمند بود . وى سيد جمال الدين را تا سن 10 سالگى در نزد خود تعليم داد و در سال 1266 هجرى با فرزند خود از اسدآباد به قزوين و از آنجا به تهران رفت و مدتى در خانه سليمان خان صاحبامتياز ، از خوانين افشار اسدآباد ، ساكن بود . آنگاه هردو عازم نجف شدند و سيد در حوزهى درس شيخ مرتضى كه از مجتهدين بزرگ آن عصر بود ، به تحصيل علوم معقول و منقول اشتغال ورزيد و
--> و ايتاليا و فرانسه روى داد . در فرانسه انقلاب به ثمر رسيد و به سقوط حكومت مشروطه سلطنتى و تبديل آن به رژيم جمهورى ( جمهورى دوم فرانسه ) منجر گرديد و هرچند كه در اطريش و آلمان و ايتاليا ، نيروهاى حكومت مركزى بر انقلابيون فائق آمدند ليكن به قلع ريشهى افكار و عقايد سياسى طبقات روشنفكر موفق نشدند و چندى نگذشت كه انقلابات سال 1848 در آن ممالك نيز به نتيجه رسيد و ملل اروپاى مركزى به آزادى بيشترى نايل گرديدند .